پیشنهاد سردبیر

+ آرشیو

تاریخ

۲۰ / خرداد / ۱۴۰۰

بازدید

۲۵۶

سلام به همراهان و هنردوستان سایت بانو تی وی.در این پست می خواهیم مراحل انجام رنگرزی را به شما اموزش دهیم.رنگرزی در واقع رنگ کردن الیاف می باشد به گونه ای که رنگ ها در آن ثبات کافی را دارند و به راحتی با نور خورشید و یا در اثر شست و شو از بین نمی روند.رنگ رزی به دو روش سنتی و صنعتی انجام می شود .اما ما در این پست می خواهیم روش سنتی آن را به شما آموزش دهیم.در روش صنعتی با استفاده از ماشین آلات و به روش خودکار رنگ آمیزی الیاف انجام می شود اما در روش سنتی مراحلی دارد که باید با دقت انجام شوند .پس حتما تا انتهای این پست با ما همراه باشید.

 مراحل رنگرزی پارچه

رنگرزی چیست؟

رنگرزی یا صباغی در واقع یک فرآیند است که طی آن کالای نساجی در محلولی که شامل مواد رنگزا و مواد شیمیایی است رنگ امیزی می شود.کالای نساجی شامل الیاف ، نخ ، پارچه ، پوشاک می باشد .
در رنگرزی مولکلول های رنگ با مولکول های کالای نساجی پیوند بسیار محکمی می خورند به همین دلیل در رنگرزی ثبات رنگ بسیار بالاست.

در واقع در این فرآیند ماده ی رنگزا در دما و زمان مشخص در الیاف نفوذ می کند و آن را رنگ می کند.

مراحل انجام رنگرزی سنتی

مرحله اول

اولین مرحله ای که در رنگرزی خیساندن کلاف ها می باشد.

برای این مرحله همه ی کلاف ها را در ظرف مخصوص میریزند که آب در آن باید حدود 30 تا 40 درجه دما دارد می ریزند و به مدت دو ساعت آن را در آن می گذارند خیس بخورد.
در مرحله ی بعدی کلاف ها را در می آورند و ایندفعه ان ها را در آبی می گذارند که دمای 30 تا 35 درجه دارد و با مواد شوینده شست و شو می دهند.
بعد ازینکه مواد شوینده از آن خارج شد آن ها را می گذارند تا خشک شوند.

مرحله دوم

مرحله دوم دندانه کردن است .در این مرحله اول ظرف را گرم می کنند و سپس آن را پر از آب می کنند و اجازه می دهند تا دمای آن به 70 درجه برسد.

سپس دندانه را داخل پاتیل می ریزند. حدود 20 دقیقه باید دندانه داخل پاتیل آب بماند. بعد از گذشت این زمان کلافی که در مرحله قبل شسته و خشک شده را داخل پاتیل ریخته و دما را به 80 درجه سانتی گراد می رسانند.

مرحله سوم

کلاف هایی را که دندانه شده اند را دوباره داخل ظرف می ریزند و اجازه می دهند که کلاف ها یک ساعت جوش بزنند.

زمانی که کلاف ها و مواد رنگزا جوش می زنند باید آن ها را هم بزنند تا رنگ به خوبی به همه جی کلاف برسد

زمانی که کلاف ها جوش می خورند احتمال زیاد رنگ و آب در ظرف غلیظ می شود و باید در آن آب جوش بریزند.

بعد از یک ساعت کلاف ها آماده هستند و باید بگذارید، سرد شوند. بعد از سرد شدن باید با آب سرد آنها را شسته و پس از گرفتن آب آنها بگذارند تا خشک شود.

 مراحل رنگرزی پارچه

ابزار و مواد مورد نیاز در رنگرزی سنتی

در رنگرزی سنتی و نوین از ظروف شیشه‌ای آزمایشگاهی به منظور مخلوط کردن، اندازه‌گیری و... جهت بالا بردن دقت و کیفیت استفاده می‌شود.

ظرف (پاتیل)

ظرف یا پاتیل برای انجام دادن عملیات رنگرزی استفاده می شود .این ظرف ها ضد زنگ هستند و در برابر حرارت بسیار مقاوم می باشند.که معمولا این ظرف ها استیل و مسی می باشند.

ترازو

از ترازو برای وزن کردن استفاده میشود.

دماسنج

از دماسنج برای اندازه‌گیری دمای ظرف رنگرزی استفاده می شود .دمای مشخص در عملیات رنگرزی مهم است.

همزن

از همزن برای هم زدن الیاف در ظرف های رنگرزی استفاده می شود .معمولا همزن ها چوبی می باشند.

ظروف شیشه‌ای

از ظرف های شیشه ای که مثل ظرف های آزمایشگاهی هستند برای برداشتن اسیدها و قلیاها و اندازه گیری آن ها استفاده می شود.

نمک‌های فلزی

چون زاج سفید، زاج سبز، زاج سیاه، دی کرومات سدیم، کلرید قلع و...

مواد قلیایی

مانند سود و آمونیاک و...

اسیدها

مانند اسید تارتاریک، اسید لاکتیک، اسید اگزالیک، اسید استیک، اسید سیتریک و همچنین ممکن است از اسیدهای معدنی مانند اسید سولفوریک و اسید کلریدریک نیز استفاده شود. در گذشته به جای اسید لاکتیک از دوغ استفاده می‌شد.

آب که به دلیل استفاده مداوم در رنگرزی، باید از شرایط و خواص لازم برخوردار باشد.

تاریخچه رنگرزی چیست؟

اگر به نقاشی های روی مقبره های مصر باستان نگاهی بی اندازید متوجه می شوید که هنر نساجی از 3000 سال قبل از میلاد ، مصری ها حصیرهای رنگی درست می کردند .
در ایران هم هنر رنگرزی پیشینه ی بسیار کهنه ای دارد و کارگاه های قالی بافی شاهان هخامنشی در شهر سارد و متن هایی که در مورد قالی ارغوانی روی آرامگاه کوروش نوشته شده و همه ی اینها تاریخچه رنگرزی در ایران را تایید می کند.
از زمانی که بشر متوجه شد که از گیاهان مختلف می تواند مواد و مایعات رنگی به دست بیاورد کم کم رنگرزی شروع شد.

در ابتدا از آن به عنوان یک ماده رنگی برای خود آرایی استفاده می کردند و بیشتر برای مردان مورد استفاده قرار می گرفت تا با استفاده از آن برای زنان جلب توجه کنند و یا دشمنان را از خود دور کنند اما کم کم که تهیه ی الیاف را بشر یاد گرفت از رنگرزی برای رنگ آمیزی الیاف استفاده کرد.

پیشینه رنگرزی در ایران

رنگرزی در زمان هخامنشیان

رنگرزی سابقه ی طولانی ای دارد .در زمان هخامنشیان کارگاه های قالی بافی شاهان هخامنشی در شهر سارد و متن هایی که در مورد قالی ارغوانی روی آرامگاه کوروش نوشته شده و همه ی اینها تاریخچه رنگرزی در ایران را تایید می کند.

هرجا که هنر قالیبافی وجود داشته نشانه این را دارد که رنگرزی هم وجود داشته زیرا الیاف همه به روش رنگرزی رنگ آمیزی میشده اند.

کهنه ترین فرش ایرانی ای که تا به حال کشف شده و مربوط به آغاز ایران باستان است.این فرش در مغولستان در ناحیه ای به اسم پازیریک کشف شده.

در حاشیهٔ فرش پازیریک، نقش تعداد زیادی اسب به چشم می‌خورد و در بافت آن از رنگ‌های سبز، آبی، قرمز و زرد استفاده شده‌است. با بررسی نقوش و همچنین طریقهٔ بافت آن معلوم می‌شود که دست کم سنت هزار ساله‌ای لازم است تا چنین فنون پیچیده‌ای شکل گیرد.

رنگرزی در دوره ساسانی

هنر رنگرزی در دوره ی ساسانی هم رواج داشته و وجود و کشف آثاری از پارچه های بسیار زیبا نشان دهنده ی وجود هنر رنگرزی و طراحی ظریف در آن دوران می باشد.
از نمونه‌های فرش ساسانی فرش بهارستان یا بهارخسرو می‌باشد که علاوه بر استفاده از سنگ‌ها و جواهرات و تزئینات گران‌بها و بی‌نظیر، استفاده از رنگ‌های زیبایی که تمام فصول سال را به نحو شگفت‌انگیزی در مقابل نگاه بیننده قرار داده‌است.

رنگرزی در زمان سلجوقیان

در دوران سلجوقیان هنر رنگرزی در شهرهای یزد ، کاشان ، اصفهان وجود داشته .در زمان سلجوقیان در کنار کارگاه های بافندگی هنر رنگرزی هم وجود داشته و رنگرزها در کنار بافندگان کار می کردند و هنر و ذوق خود را به نمایش می گذاشتند.

یک نمونه از بافته‌های دوره سلجوقی که در موزه متروپولیتن نیویورک موجود است دارای اشکال توریقی به معنی برگ دادن درخت به رنگ پرتغالی و قهوه‌ای، و قطعه‌ای دیگر به رنگ سبز و سفید است.

رنگرزی در دوران صفویان

در دوران صفویه هنر رنگرزی به اوج خود رسید و صنعت رنگرزی و قالیبافی رونق بسیار زیادی داشت .آثار بسیار زیادی از زمان صفویان در موزه های دنیا موجود است .

در این آثار رنگ های بسیار زیادی مانند قرمز سیر، آبی، سبز، زرد کمرنگ و نارنجی به کار رفته است .
جالب اینجاست که فقط رنگ های اصلی را درست نمی کردند بلکه از هر طیف رنگی رنگ های زیادی را درست می کردند و در رنگرزی استفاده می کردند.

به عنوان مثال برای درست کردن شاه توتی رنگی مانند بنفش و سرخ را مخلوط می کردند و یا با مخلوط بیشتری از زرد تند آن‌ها را به رنگ سرخ خرمالویی درمی آوردند.

صنعت رنگرزی ایران در اواخر دوران صفویه، هم‌زمان با رشد رنگرزی مدرن در اروپا عظمت و اهمیت خود را تا حدی از دست داد. در دورهٔ پهلوی کاربرد رنگ‌های شیمیایی خارجی نسبت به رنگ‌های طبیعی افزایش چشمگیری پیدا کرد.

خصوصیات یک کالای رنگرزی شده ی خوب چیست؟

کالاهای نساجی ای که رنگرزی شده اند در مقابل نور خورشید و  شست و شو مقاوم هستند .در واقع کالای نساجی که رنگرزی شده نباید به راحتی بر اثر شست و شو و یا در اثر قرار گرفتن در مقابل نور خورشید از بین برود و یا حتی کمرنگ شود.

انواع رنگرزی

رنگرزی به دو روش سنتی و صنعتی انجام می شود.اما کم کم با گذشت زمان و پیشرفت تکنولوژی رنگرزی سنتی جای خود را به رنگرزی صنعتی داد و کاربرد رنگرزی سنتی کم کم کاهش پیدا کرد.

اشتراک گذاری
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
مطالب مرتبط

دیدگاه ها

شما هم می توانید دیدگاه یا پیشنهاد خود را برای ما ارسال کنید